?

Foute(n)media

Søren Kierkegaard, Deens filosoof en theoloog (1813-1855), schreef ooit: ‘Het hongerige beest ‘publiek’ moet telkens iets nieuws hebben om over te praten. En de oppassers, de journalisten, geven dat publiek iets om over te praten. Vroeger werd men voor de leeuwen geworpen; nu verslindt het publiek iemand smakelijk nadat hij door de journalisten gebra­den is als het lievelingsgerecht van het pu­bliek: geklets!’ En hij kon er geen idee van hebben hoe de mediavlag er in 2009 bij zou hangen.

De rol van de media

In hun boek ‘Verkeerd verbonden‘ (ISBN 9078709006) zijn Richard Engelfriet en Herman de Regt verrassend (te simplistisch?) duidelijk over de rol van de bur­ger, media en de politiek in onze samenleving. Zonder burgers en politiek tekort te willen doen: ze dichten de media een glansrol toe. Heel in het kort hun kijk op een gezond functionerende samenleving van het type ‘parlementaire democratie’:

  • Gedurende vier jaar houden burgers de politici (Tweede Kamer èn regering) scherp in de gaten; daarbij geholpen door de media.
  • Richting verkiezingen presenteren politieke partijen op hoofdlijnen hun plan­nen; via de media.
  • De burger stemt op de club waarvan die hoofdlijnen hem het meest aan­spre­ken en er zij een nieuwe Tweede Kamer …
  • Er ontstaat een nieuwe regering; van welk proces de media nauwkeurig verslag doen.
  • De regering zoekt ter zake deskundigen om die hoofdlijnen van beleid om te zetten in concrete maatregelen en doet daarvan verslag aan de Tweede Kamer en, door middel van de media, aan het volk, aan u en mij.
  • De Tweede Kamer controleert, uit nam van het volk, of de grote lijnen bij de regering wel in goede handen zijn; daarbij geholpen door de media (als bron) en via de media.

Ter zijde: in de optiek van Engelfriet en De Regt houden burgers in de tussenlig­gen­de vier jaar verder een beetje hun mond, tenzij ze ergens deskundig in zijn. Of beter gezegd: politici moeten zich van de burgermening niet al te veel aan­trek­ken en de media hoeven er, moeten er, weinig woorden aan vuil maken. Mèt De Regt en Engelfriet vloek ik hier ontzet­tend erg in de populistische kerk: het lijkt me een goede zaak dat mijn burger-buurman en ikzelf een toontje lager zingen. Waarom? Lees hun, niet overal even heldere verhaal. Het lijkt erop alsof de auteurs een beetje gehaast te werk zijn gegaan. Ik zie stijlverschillen en doublures. Of lees ‘Populisme als politiek drijfzand‘ van A.C. Zijderveld (ISBN 9789059362505).

Toch neem ik hier, als burgertje, de vrijheid om een paar woorden te wijden aan … die media, op het gevaar af dat ik bij De Regt en Engelfriet in ongenade val. Ik geef direct toe dat ik geen deskundige ben en ik beperk het begrip ‘media’ tot mijn eigen kleine kringetje: journaals en nieuwsbulletins (ook wel eens RTL4), nieuwsrubrieken en actualiteitenprogram­ma’s van de publieken, opiniebladen en kranten als VN, Trouw en De Volkskrant. Praat- (P&W, K&VdB) en kwek­pro­gram­ma’s (Stand.nl) doen voor spek en bonen mee.
… Internet … Ik gebruik het veel, als bron van zakelijke en technische informatie en ik koester zelfs een eigen website. Ook voor dit verhaal snuffelde ik op de sites van omroepen en bladen, ik raadpleegde Wikipedia, googlede namen en gebeurtenissen, beluisterde keer op keer uitzendingen en ik heb me verbaasd over sommige bezoekersreacties (commenta­ren). Eén keer heb ik zelfs het genoegen mogen smaken om via Internet te discussiëren met PVV-aangangers (blog) en dat was een flinke klus. Een groot voordeel van alle Internetbron­nen: je moet er zelf naar op zoek. Nadeel één: vind maar eens wat je zoekt in de ongelofe­lijke hoeveelheid prietpraat. Nadeel twee (en tegelijk een voordeel): behalve misschien op GeenStijl.nl wordt er weinig nieuws gemaakt; er wordt vooral gereageerd op nieuws in andere media. En ik vind GeenStijl trouwens vaak niet lekker smaken.

Pijnlijke momenten

Van veel beroepen kun je leuke dingen zeggen maar het lijkt me heerlijk om journalist, redacteur of presentator te zijn. Met zo’n ongelooflijk belangrijke positie (zie boven) zou je het gevoel kunnen krijgen dat Nederland om jou draait, op z’n minst een beetje. Het zal ook een loodzware verantwoordelijkheid zijn: jij, journalist, draait aan de knoppen van Neder­land, aan het wel en wee van het volk. Ze werpen zich ook nog eens op als hoeders van het (eigen) vrije woord; staan ze op de bres voor de (hun) vrijheid van meningsuiting om daarmee de kostbare parlementaire democratie te verdedigen. Tenminste: zo hoor ik dat wel eens.
Mijn indruk is dat sommige mediaci, van HBO-waterdrager tot universitair opge­leide ploegleider, die heldenrol, die plicht nogal verzaken. Lang niet allemaal maar toch ook zeker niet de minsten in het metier; het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen. Om het maar eens plat te zeggen: enkelen verprutsen ze hun journalistieke zaak op diverse manieren en dat is verdomde jammer.
Vier voorbeelden van mankerende media heb ik wat uitgebreider beschreven in eerdere blogs:

  • In TROS Kamerbreed (blog) van 11 juli 2009 voert Boonman een tenen­krom­mend toneelstukje op als hij Hirsch Ballin bevraagt over de PVV. Inmiddels is er een tweede blog met de beschrijving van een paar andere gebreken van dit programma.
  • Trouw (blog) van 25 juli 2009 maakt in het katern deVerdieping|Podium middels de eigen kop en subkop sluikreclame voor de PVV.
  • Op 7 augustus 2009 houdt Lara Rense in Villa VPRO’s Het Journaille (blog) een pleidooi voor het ‘populariseren’ van het NOS Journaal. Het moet wat minder serieus, meer in de taal van de man in de straat en aansluiting zoeken bij de gemiddelde Nederlander. Om van te rillen, vinden ook de andere panelleden Ciska Dresselhuis en Francisco van Jole.

Een lijst met 24 voorbeelden van missers staat onderaan dit verhaal. Dat lijkt veel maar het is waarschijnlijk slechts een fractie van wat er te betreuren valt. Ik maak maar enkele media-evenementen mee en zelfs daarvan laat ik de meeste ongelukjes maar voor wat ze zijn. De commerciëlen en pulpbladen als Revu, Privé, Diva en Story blijven geheel buiten beschouwing want daar heb ik geen kijk op.

Reactie van de mediamens

Je zou verwachten of in ieder geval hopen dat journalisten van fouten willen leren en openstaan voor kritiek. Dat (b)lijkt in veel gevallen toch niet zo te zijn. Vier soorten reacties vallen op.
Ontkenning van verantwoordelijkheid
Journalisten en presentatoren zoeken het bij kritiek nogal eens in ontkenning van de eigen verantwoordelijkheid: ‘Jaja, de journalistiek heeft het zeker gedaan’. Die krampachtige reactie is zo stereotiep, zo kinderachtig en zo onnozel.
Eén geval is te mooi om hier niet apart te vermelden omdat het proces – foute informatie, erop aangesproken worden en verantwoordelijkheid ontkennen – zich binnen een en dezelfde uitzending voltrekt. Kees Boonman citeert in TROS Kamer­breed (blog) van 8 augustus 2009 minister Klink apert verkeerd. Een minuut of tien later zegt een van de andere gasten dat het onderwerp soms vaag gebracht wordt. Boonman: “Het zal wel komen door ons soort mensen, zal ik maar zeggen.”
Beroep doen op hoge waarden
Een iets steviger en serieuzer verdediging: ‘Omdat wij staan voor vrije nieuws­ga­ring en het vrije woord, kan inmenging van buitenaf niet getolereerd worden. Niet door gewone mensen en niet door overheid.’ en ‘We moeten onze bronnen te allen tijde beschermen’.
Als gewoon mens ben je dan uitgepraat. Maar vrije nieuwsgaring in de demo­cra­tie is net zo goed mijn zaak en het is dus niet meer dan mijn goed recht om in discussie te kunnen gaan met figuren die deze mooie dingen verkwanselen. Alleen: hier schiet mij zo gauw niet een concreet voorbeeld te binnen. Zoek ik spijkers op laag water of valt een groot deel van het roddelbladengebeuren (waar ik het niet over zou hebben) hieronder? Persoonlijk heb ik weinig met de objecten van deze vorm van nieuwsgaring maar fris is het niet.
Dat de overheid vindt dat journalisten niet boven kritiek verheven zijn, blijkt wel uit het afluisteren van Jolande van der Graaf, Joost de Haas en Sjuul Paradijs van de Telegraaf en de inval bij Van der Graaf (18 juni 2009) in verband met een AIVD-lek. Wellicht hebben journalisten hier een zwaarwegend punt. Ik vind het echt nuttig om te weten dat de AIVD slecht functioneerde ten tijde van de voor­be­rei­ding op de Irak-oorlog. De rechter vond dat stukken afpakken mag, afluis­teren niet. Vond hij ook iets over publiceren uit het geconfisqueerde materiaal? Gek dat ik dat niet eens weet.
Onder de gordel graaien
Een enkele keer ketsen de koppen van politici en journalisten direct. Het laatste voorbeeld dat ik mij daarvan herinner is de rel rond Wolfsen (blog) over … Ja, zo langzamerhand is het voor een leek moeilijk om nog te zeggen waar het eigenlijk om gaat en wie waar mee bezig is. Is het de ‘arrogante regent’ Wolfsen die de vrijheid van meningsuiting geweld aan doet om fraude te verbergen? Of zijn het een paar ‘gefrustreerde figuren’ die bloed aan de paal willen en daarvoor door roeien en ruiten gaan. Ik bedoel hier R.J. van der Horst en Wouter de Heus van Ons Utrecht, Jan Dijkgraaf van HP/De Tijd en Henk Westbroek. Ik weet het echt niet meer maar één ding is me duidelijk: ieder woord en iedere handeling van Wolfsen wordt op door hen een goudschaaltje gewogen. Zijzelf maken zich net zo makkelijk schuldig aan grove taal, verdachtmakingen en insinuaties, verdraai­ingen en halve waarheden.
Maar ook als de ‘journalistenpartij’ niet direct betrokkene is, wordt soms vrij ver gegaan om het ‘slachtoffer’ in diskrediet te brengen. Als het journalistieke mon­ster­tje bloed ruikt, is er geen houden meer aan. Wijnand Duyvendak bijvoor­beeld, opereerde in augustus 2008 niet slim maar het tumult in de pers had wat weg van een volksgericht. Hij werd onder andere vergeleken met Gary Adams van Sinn Fein (IRA). Het kan ook anders: beluister Argos van zaterdag 19 sep­tember 2009.
Niet thuis geven
Verder blijkt dat presentatoren en hun redacties niet aanspreekbaar zijn. In veel, de meeste, gevallen wordt er niet gereageerd op vragen of kritiek. De vorm waarin een opmerking gegoten is (pinnig, vriendelijk, in algemene termen of toegespitst op de misser) doet er blijkbaar niet zo toe.
Opnieuw een frappant voorbeeld en spijtig genoeg weer TROS Kamerbreed (blog). Ik schrijf de redactie over de vreemde manier waarop Boonman dhr. Hirsch Ballin interviewde. Uit voorzorg bouw ik al in dat kritiek soms moeilijk ligt. Na een eerste reactie die compleet voorbij gaat aan mijn kritiek, probeer ik het nogmaals. Nu duidelijk wordt dat ik zowel inhoudelijke als formele kritiek heb, gaat de deur resoluut op slot.
Kortom: het heeft weinig zin om vragen te stellen over of vraagtekens te plaat­sen bij de werkwijze van de mediamens. Ik kan die, bijna spastische houding van deze machtige beroepsgroep niet helemaal verklaren. Bang voor openbaar gezichts­verlies?

Het lijkt erop dat deze verdedigingstactieken aardig werken, al flink succes gehad hebben. Alleen Louis van Gaal durft zo af en toe te zeggen waar het op staat: “Ben ik nou zo slim of zijn jullie nou zo dom?”. Sportjournalisten lijken me ook een tikje erger en/of dommer dan de parlementaire collega’s.
Politici durven zich in ieder geval nauwelijks te verweren tegen een onnozele of infame benadering; dat wordt hun Waterloo. Zoals de Borgs zeggen: ‘Resistance is futile.‘. Een pluim voor de eerste politicus die repliceert met: ‘Consider this a divorce.‘.
Concrete voorbeelden van de afweerreacties staan weer onderaan het document.

Nut en onnut

Televisie
Hoe het zit met de verhouding nuttige vs. vergooide tijd op de televisie, op Nederland 1, 2 en 3, weet ik niet. Daarvoor kijk ik gewoon te weinig.
De STER-reclame vind ik in ieder geval tergend. Alle ‘vooruitblikken’ op komende program­ma’s zijn ook reclame maar van een iets minder vervelende soort. Sport, quizzen, human interest, (reality) soaps …, het moet allemaal wel zijn plekje hebben maar 2/3 kan weg. In de vrijkomende tijd: goede programma’s of gewoon ‘op zwart’ zodat de kosten dalen en overgebleven (betere) programma’s vanzelf hogere kijkcijfers halen.
Radio
Ik luister zelden naar Radio 2 en 3. Wel naar 4 maar dat doet hier niet ter zake. (Toevoeging maart 2010: Maar ‘Annet van Trigt tot negen’ moet beslist verban­nen worden. Zie de blogs hierover.) Van één uur Radio 1 blijft over het algemeen maar weinig nuttige zendtijd over. Een verdrietanalyse van een gemiddeld uur Radio 1 staat onderaan de blog.
Verlies zit ook hier natuurlijk in de reclame. Anders dan op tv zijn het op de radio vooral de verkniptheid en de herhalingen die op de zenuwen werken. Nieuwsbulletins, korte bulletins, nieuwsflitsen, quizjes over het nieuws, publieks­polls over nieuwsitems en stemmingen erover. De lange nieuwsbulletins (vijftien minuten) worden geklutst met straatinterviewtjes en sportverslaggeving.
Kenmerkend voor Radio 1 zijn items van hoogstens enkele minuten waardoor slechts simplistische samenvattingen van ingewikkelde kwesties gegeven kunnen worden. Goede, meer op de inhoud gerichte programma’s worden verbannen naar na twaalven of naar een onvindbare zender die niet in het basispakket zit.
Bij de sport haak ik echt af: het hele jaar door op zater- en zondagmiddag, dagelijks van 22:00 tot 23:00 maar ook in de zomer de drie hele weken Tour, weken Wereldkampioen­schap­pen en Olympische Spelen. Een regelrechte bezoeking.
Veel producten moeten vandaag de dag voorzien zijn van een waarschuwing: snoepgoed, drank, tabak. Het doet je bepaald geen goed. Er wordt gewaar­schuwd voor het lenen van geld. Ik denk dat veel programma’s op de publieken voorafgegaan moeten worden door: ‘Het bekijken en / of beluisteren van deze uitzending kan schadelijk zijn voor uw geestelijk welzijn.’

En wel hierom

Het zal allemaal niet uit kwade opzet gebeuren. In ieder geval lijkt me een groot complot niet erg voor de hand te liggen. Zo van dat clubje X of Y de media met sluwe bedoelingen een bepaalde kant op stuurt. Maar misschien zijn ze er wel, dergelijke vage clubs: ‘Geef het volk quizzen, soaps en sport.’.
Ik denk eerder aan tamelijk ongrijpbare mechanismen. Volgens mij is een deel van de narigheid het gevolg van de kijk-, luister- en oplagecijfers, gerelateerd aan reclameopbrengsten. Zoals bijna overal in de samenleving wordt in de mediawereld veel waarde gehecht aan kwantiteit, meer dan aan kwaliteit. Het argument dat kwantiteit niet strijdig hoeft te zijn met kwaliteit, is een doekje voor het bloeden. Veel luisteraars, kijkers en lezers haal je vooral met veel rommel.
In plaats van de strijd aan te gaan met de verpaupering van de media, verschui­len programma- en bladenmakers zich achter argument dat ‘de luisteraar / kijker / lezer’ ‘het’ zo wil; dat die nou eenmaal niet in staat of bereid is om langer dan drie minuten achtereen te luisteren of te kijken naar één onderwerp. Andere, vaak gebezigde smoezen: andere ‘omroepen/bladen maken het nog veel erger’ of ‘anders redden we het niet’. Het eerste is een bejaarde uitgave van de kinder­smoes: ‘Hij deed het ook.’. Van de tweede denk ik dat je kwaad niet met kwaad moet vergelden.

Kouwe drukte

Wat maak ik me nou helemaal druk? Ik kan de tv of radio gewoon uitzetten; ik hoef niet per se een krant of weekblad te kopen. Toch wil ook ik een beetje op de hoogte blijven van politiek ontwikkelingen, cultuur, maatschappelijke kwesties en andere heftige dingen zonder al te veel verdriet mee te moeten maken.
Maar er is meer. Want het kan toch niet anders dan dat de kwaliteit, de sfeer van de media enig effect heeft op de geestelijke volksgezondheid in het alge­meen. Hoe dat precies werkt, valt moeilijk te zeggen. Maar ik raad dat al die rommel bijdraagt aan de verrommeling van de samenleving in plaats van dat het die tegengaat.
De publieke omroep schijnt een doel te hebben dat verder gaat dan het uitgeven van geld alleen. In artikel 2.1 van de Mediawet (2008) staat:
Lid 2 Publieke mediadiensten voldoen aan democratische, sociale en culturele behoeften van de Nederlandse samenleving door het aanbieden van media-aanbod dat:

  • a. evenwichtig, pluriform, gevarieerd en kwalitatief hoogstaand is en zich tevens kenmerkt door een grote verscheidenheid naar vorm en inhoud;
  • c. gericht is op en een relevant bereik heeft onder zowel een breed en algemeen publiek … met in het bijzonder aandacht voor kleine doelgroepen;
  • d. onafhankelijk is van commerciële invloeden …;
  • e. voldoet aan hoge journalistieke en professionele kwaliteitseisen;

Ik haal hier natuurlijk uit wat mij aanstaat. ‘… onafhankelijk van commerciële invloeden …’ dus de reclame gaat eruit. ‘… aandacht voor kleine doelgroepen;’ dus weg met de kijk- en luistercijfers. Nu wordt het moeilijk: ‘… hoge journalis­tieke en professionele kwaliteitseisen’ versus ‘… een breed en algemeen publiek’. Dat zou wel eens met elkaar in tegenspraak kunnen zijn.
Stond er maar in de wet dat het de taak van de publieke media is om, in ouderwetse termen, ‘het volk verheffen’ en dat, nog ouder, ‘brood en spelen’ slechts mondjesmaat toegestaan zijn. Bij het idee dat de gemiddelde luisteraar heus niet achterlijk is, plaats ik namelijk een vraagtekentje. Volgens mij is de ‘mondige burger’ een mythe die vooral dient om geldgraai­ers en geestverziekers vrij spel te geven. Anders kan ik alle geweeklaag over bedrogen beleggers, van misleide, mishandelde en afgezette klanten, over tegenvallende onderwijs­resultaten niet plaatsen. Een mondige burger is voor mij overigens iets anders dan een schreeuwlelijk of een kip zonder kop. Daarvan zijn er in Nederland inderdaad genoeg.
De wet biedt dus weinig of geen aanknopingspunten om de kwaliteit van berichtgeving en interviewtechnieken te keuren. Bestaat er een NMa, AFM, OPTA of desnoods een Consumen­ten­bond voor media? Via de Nederlandse Vereniging van Journalisten vind ik de ‘Code voor de Journalistiek’ (2007): ‘De waarheid en het privéleven van de personen moet geëerbiedigd, teksten of documenten mogen niet verdraaid. Men mag zich niet schuldig maken aan laster of zich inlaten met reclame of propaganda. Het verschil tussen weergave van feiten en commentaar moet duidelijk zijn.’ En ook ‘De journalist heeft het recht elke ondergeschiktheid te weigeren …’.
Maar bovenaan de webpagina ‘Ethiek’ staat al ‘Als beroepsvereniging wil de NVJ geen oordeel vellen over werk(methodes) van collega’s.’. Betekent dat dat geklungel niet ontmoedigd wordt? Ik vind de uitspraak van Raad voor de Journalistiek (een soort dochteror­gani­satie van de NVJ) met betrekking tot het belachelijke artikel ‘De GroenLinks-connectie’ van HP/De Tijd. De klacht van GroenLinks is ongegrond verklaard omdat het blad slechts weergeeft wat ene Siebelt schrijft in zijn boek Eco Nostra. Je kunt blijkbaar bergen onzin drukken zonder één kritische noot te laten horen. Ook de NVJ biedt geen hoop.

Toch zo mooi

Maar om nou te stellen dat de Nederlandse media zo rot zijn als een mispel, gaat me wat ver. Er is genoeg moois en interessants te beleven, bij diverse omroepen en in diverse tijdschriften. Een paar troostende voorbeelden: ‘Op weg naar Mekka’, ‘Afrekenen met ING’, ‘Zomergasten’, ‘Kijken in de ziel’, uitzendingen van Argos, de Marathon-interviews.
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

Pijnlijke momenten

De eerste vier voorbeelden staan ook in de tekst hierboven.

  • In TROS Kamerbreed (blog) van 11 juli 2009 voert Boonman een tenenkrommend toneelstukje op als hij Hirsch Ballin bevraagt over de PVV.
  • In TROS Kamerbreed (blog) van 12 augustus 2009 probeert Boonman drie keer achter elkaar op slinkse wijze om minister Cramer te laten zeggen dat ze een ‘Klimaatwet’ wil. Echt irritant want ze wil het niet. In dezelfde uitzending probeert hij minstens nog vier keer om haar iets in de mond te leggen. Bah!
  • Trouw (blog) van 25 juli 2009 maakt in het katern deVerdieping|Podium middels de eigen kop en subkop sluikreclame voor de PVV.
  • Op 7 augustus 2009 houdt Lara Rense in Villa VPRO’s Het Journaille (blog) een pleidooi voor het ‘populariseren’ van het NOS Journaal. Het moet wat minder serieus, meer in de taal van de man in de straat en aansluiting zoeken bij de gemiddelde Nederlander. Om van te rillen, vinden gelukkig ook de andere panelleden Ciska Dresselhuis en Francisco van Jole.
  • Jan Dijkgraaf, sinds kort hoofdredacteur van HP/De Tijd, krijgt in Villa VPRO’s Het Journaille d.d. 31-07-2009 ruim de gelegenheid om een persoonlijk gemotiveerde hetze aan te kondigen tegen burgemeester Wolfsen (blog). Presentatrice Djoeke Veninga biedt weinig tegenspel. De journalistieke eer wordt enigszins gered door panellid Michiel Bicker Caarten.
    • Dijkgraaf zegt drie keer dat Wolfsen de oplage van een huis-aan-huisblad heeft laten vernietigen. Dat klinkt zonder enige nuance als de boekver­branding door de Nazi’s.
    • Voor zijn verjaardag in NY zou Wolfsen een bezoekje aan de musical Mama Mia hebben laten betalen door gemeente (of was een cadeautje van wethouders?).
    • Hij rekent het debacle van het burgemeestersreferendum in Utrecht in persoon toe aan Wolfsen. Was Wolfsen voorstander van zo’n referendum? Heeft Wolfsen het zelf zo geregeld dat er geen niet-PvdA-politici deelnamen? Heeft Wolfsen de Utrechtenaren bestuurd in hun stemgedrag?
    • En Dijkgraaf wordt tot deze bagger gemotiveerd, zoals hij zelf zegt, omdat hij Wolfsen stuitend arrogant vindt. Verwijt hier ‘een potje een keteltje’ qua stuitende arrogantie?
      Het voelt onaangenaam om hier, en plein publique, intiem te worden maar ik raad mijnheer Dijkgraaf aan om een therapeut te zoeken. Wolfsen is dan misschien een fraudeur maar Dijkgraafs insteek is geheel onfatsoenlijk.
  • In Lunch! (als ik me goed herinner) op begin oktober 2009 voert Ghislaine Plag een gesprekje met Pieter Omtzigt, Tweede Kamerlid van het CDA. Het CDA stelt voor om het zogenaamde katvangers onmogelijk te maken om nog meer auto’s te ‘kopen’. Een autokoopverbod na een stuk of tien stevige, niet-betaalde boe-tes en bekeuringen. Plag mekkert aan een stuk door, dat het toch zóóó onrechtvaardig zou zijn dat een gewone automibolist na een 3 kilometer-snelheidsovertreding niet eens meer een auto kan kopen. Zou zij soms veel katvangers in de familie hebben?
  • Op 16 oktober 2009 interviewt Sven Kockelmann ene Mark van de Anarchistische Anti-deportatie Groep Utrecht. O.a. over hun activiteiten rond Kamp Zeist is een rapport verschenen van de AIVD want radicaal, gewelddadig en ga zo maar door. Kockelman lijkt het rapport zelf niet te kennen en zaagt maar door over het gebruiken van geweld, ondanks de voortdurende ontkenningen van Mark. En naar motieven vragen … ho maar.
  • Ik weet niet wat ik van de man moet denken maar op 21 oktober 2009 wordt Smolders (raadslid te Tilburg) toch zo vervelend benaderd door dhr. Van den Brink c.s. Het ritselt van de leuke grappen: dat hij blijkbaar niet van Vreeman houdt, en zo.

Van langer geleden:

  • De manier waarop het PvdA-plan om de AOW op termijn en in lichte mate te fiscaliseren, werd gebracht, vond ik gênant. De indruk werd gewekt dat iedere arme sappelende sloeber alles gewoon in ene keer werd afgepakt. Het heeft misschien zelfs de verkiezingsuitslag van 2006 beïnvloed. Journalisten: gefeliciteerd … Hoezo ‘neutrale verslaggeving’.
  • Idem met betrekking tot de versobering van de hypotheekrenteaftrek.
  • Idem de verhoging van de AOW-leeftijd. Ik denk dat het een minder goed plan is maar, mee eens of niet: ik koop niks voor troepinfo.
  • Ik herinner mij een artikel in HP/De Tijd van 06-06-2003: ‘De GroenLinks-connectie’. Het stond werkelijk bol van de onzinredenaties en insinuaties. Ik schrok me rot. Ooit was ik abonnee van De Haagse Post, een blad voor de denkende mens, de intelligentsia, bijna elitair. Dat een tijdschrift in dertig jaar kan verworden van smaakmakend tot riool.
    Een klacht van GroenLinks tegen HP/De Tijd wordt door de Raad voor de Journalistiek ongegrond verklaard omdat het blad slechts weergeeft wat Peter Siebelt schrijft in zijn boek Eco Nostra. In de door HP/De Tijd toch echt zelf bedachte inleiding staat het vraagje: ‘Kwam de kogel van GroenLinks?’
  • Van een geheel andere orde, en ik weet echt niet meer van wanneer en met wie: Iemand wordt geïnterviewd omdat hij herrie zou hebben met het gemeentebestuur. ‘Nee. Dat is helemaal het geval niet, in tegendeel. Maar …’ en uitleg van het feitelijke probleem volgt. Deze persoon wordt afgekondigd met: ‘Dit was dhr. X die problemen heeft met zijn gemeentebestuur.’
  • De rellen rond uitspraken van Ella Vogelaar (‘Over honderd jaar leven we mogelijk in Joods-Christelijk-Islamitische cultuur.’) en Jan Hein Donner (‘Als een 2/3 meerderheid van de volksvertegenwoordigers dat wil, dan wordt de grondwet gewijzigd.’).

En verder (allemaal echt gebeurd en soms nog op internet te vinden):

  • In interviews herhaald naar de bekende weg vragen: NOVA op 19-10-2007 over de rellen in Parijs en K&VdB op 19-05-2009 over een mevrouw-tuinder waar maar niet tegen opgetreden werd. In beide gevallen was het slachtoffer een burgemeester.
  • Versus het weg laten komen van de geïnterviewde met klinkklare onzin. Mevrouw Joldersma, Tweede Kamerlid voor het CDA op 06-04-2004 in Stand.nl: “Alcohol hoeft niet verboden te worden omdat het legaal is.” Deze opmerking werd niet genadeloos afgestraft en ze zei nog meer hallucinatie verwekkende dingen want daar ging het over: hasj, coke en alcohol. Ik had, na beluistering, kalmeringstabletten nodig.
  • Doorgaan met vragen als duidelijk is dat er geen antwoord gaat komen. Op zaterdag 29-10-2006 geeft Balkende maar geen antwoord op de vraag waarom ook rijke mensen een hogere kinderbijslag gaan ontvangen. Hij babbelt, brabbelt minuten vol. Breek zo’n interview toch af (‘Dank voor uw komst maar …’) en vertoon een paar minuten gezellige muziek.
  • Volkomen fout ‘citeren’: “Máxima heeft gezegd ‘dat Nederlanders geen identiteit hebben’.”
  • Presentatoren die gênante ondeskundigheid tentoonspreiden: Mieke van der Weij over onderwijsproblemen in de TROS Nieuwsshow op 23-06-2007 en eerder in TROS Forum van 23-06-2002.
  • Het verknippen en verplakken van interviews en het toevoegen van Hitchcock-beeld en -geluid om ‘spanning’ te suggereren (Netwerk, 06-09-2005 en 15-11-2005 over criminele kwesties).
  • Onderbrekingen als Zapp-service en Geen commentaar zijn merkwaardige (onverteerbare) brokken in semi-serieuze praatprogramma’s. K&VdB (blog) lieten op dinsdag 19-05-2009 vrolijke beelden zien van het martelen van tonijnen. Hun verklaring: ‘Dat doen we om de kijker even tot rust te laten komen tussen twee items’.
  • De side kick lijkt vooral ingehuurd vanwege bijzondere talenten zoals het stichten van verwarring, verkeerde dingen zeggen en moppen tappen.
  • Onnozele enquêteresultaten aanvoeren als ‘bewijs’, bijvoorbeeld in Twee Vandaag ergens in maart 2005: ‘85% van de mensen vindt dat er meer aan geschiedenis gedaan moet worden’. Meer geschiedenis, maar ten koste van wat? Ten koste van wiskunde, van Nederlands? Altijd van alles meer en de schooldag zit toch al vol.
  • Het invoegen van straatinterviews in serieuze items. Zo worden in het twaalf uur NOS-Radio 1-Journaal van maandag 10 augustus 2009 minuten besteed aan gebabbel over ‘de jackpot van de staatsloterij’.
  • Op 17 juli 2009 mag ik bepalen of de noodmaatregelen tegen de Mexicaanse griep overdreven zijn. Tenminste: Stand.nl nodigt mij uit om mijn inzichten in dezen kenbaar te maken. 36% van de respondenten is het eens met de stelling. Tsja.
  • In de Nationale Nieuwsquiz (die naam alleen al) van de NCRV kan een Jan Publiek €300 verdienen aan het nieuws.
  • De ranzigste quiz is Ranking the news van BNN. Een geniaal idee: luisteraars mogen stemmen op rampen, oorlogen, moordpartijen of hongersnood. De slachtoffers van het item dat wint, krijgen … Nee, die krijgen niks.

Reactie van de mediamens

Ontkenning van verantwoordelijkheid

  • Boonman in TROS Kamerbreed d.d. 01-08-2009. Hij zegt: “Hebben wij het weer gedaan.” n.a.v. een opmerking over de gebrekkige informatie rond het fiscaliseren van de AOW.
  • Clairy Polak op 23-03-2009 in NOVA tegen Flip de Kam als hij wijst op een mankementje in de informatievoorziening rond de aanpak van de kredietcrisis: “Oh, nou hebben wij het gedaan.”
  • De presentator van Met het oog op morgen van 26-01-2009 als het gaat om de ING-reddingsoperatie: “Jaja, de journalistiek heeft het zeker gedaan.”
  • Boonman in TROS Kamerbreed 11 juli 2009 (blog) en ook weer op 08 augustus (blog): “Het zal wel komen door ons soort mensen, zal ik maar zeggen.” nadat hij toch echt zelf flink de mist inging.

Beroepen op hoge waarden

  • Foto’s van leden van leden van het Koninklijk Huis op vakantie moeten te allen tijde gemaakt kunnen worden uit naam van vrije nieuwsgaring en vanwege een groot maatschappelijk belang. Pfff. Ik heb niks met Oranje maar minder dan niks met figuren die aan dit soort foto’s nieuwswaarde toekennen.

Onder de gordel graaien

  • De rel rond burgemeester Aleid Wolfsen (blog) in 2009. De graaiers zijn hier R.J. van der Horst (gefrustreerd omdat hij het niet verder heeft geschopt dan redactiecoördinator van het plaatselijke sufferdje Ons Utrecht), Wouter de Heus (omdat hij slechts broodschrijver is voor het sufferdje), Henk Westbroek (die geen burgemeester werd) en Jan Dijkgraaf (die drek nodig heeft voor zijn baggerblad HP/De Tijd).
  • De rel rond Wijnand Duyvendak van augustus 2008. In het kader van de presentatie van zijn boek ‘Klimaatactivist in de politiek’, maakt hij bekend dat hij deelnam aan een inbraak in het Ministerie van Economische Zaken in 1985. Duyvendak was destijds ook redacteur van Bluf! dat adressen publiceerde van ambtenaren. Bij één van hen, Verberg, zijn in petroleum gedrenkte doeken door de brievenbus gestopt. Ook het Rara-gerucht komt weer voorbij.
  • En ik denk met gemengde gevoelens terug aan de rol die GeenStijl (en andere media) speelde bij de val van Ella Vogelaar (2008) en de rol van Witteman (en de hele rest) bij de teloorgang van Ad Melkert (2002).
  • Augustus 2009: Tariq Ramadan (blog).

Niet thuis geven

  • De redactie P&W reageert gewoon niet op e-mails. Vele anderen komen niet verder dan ‘Dank voor uw reactie.’
  • Op de berichten die je achterlaat op websites komt zelden een reactie. Weg met die [Reageer]-knop als er toch geen aandacht aan besteed wordt.
  • Een redactiemedewerker van K&VdB (blog) houdt gewoon vol dat ‘Geen commentaar’ rustgevend werkt.
  • De redactie van TROS Kamerbreed (blog) leest eerst over bezwaren heen en verschanst zich in tweede instantie in de ivoren toren. Maar ze reageerden aanvankelijk wel. Chapeau! En later toch niet meer. Zwak.

Er zijn uitzonderingen:

  • Villa VPRO zegt de kritiek op Het Journaille ter harte te nemen: ‘Het is nog zoeken naar een goede vorm.’. Maar er veranderde niks ten goede.
  • De redactie van De Groene gaf ooit toe dat een artikel enigszins ‘mislukt’ was.
  • NOVA meldt dat ook Clairy Polak wel eens uit haar rol valt maar … het was toch, toch ook wel de schuld van De Kam.
  • De hoofdredacteur van VN gaf toe dat een grappig bedoeld redactioneel misschien al te grappig en daardoor onbegrijpelijk was geworden.

Nut en onnut

Misschien dat het er ooit van gaat komen dat ik uitreken waar die xx minuten voor staan. Een akelige klus.

  • De nieuwsbulletins op hele uren à xx minuten. Die bulletins verschillen per uur nauwelijks qua inhoud maar a la: iedere luisteraar moet met een zekere regelmaat op de hoogte gehouden worden. Toch een revolutionair voorstel: verban die mensen naar Internet waar ze op ieder gewenst moment hun ‘laatste nieuws’ kunnen halen of laat ze luisteren naar BNR Nieuwsradio.
  • Korte journaals op halve uren à xx minuten. Deze bulletins zijn zo kort, korter dan het aandachtig nemen van een rotonde, dat je er helemaal niks wijzer van wordt. Weg ermee.
  • Reclames voor en na ieder journaal, samen xx minuten. Weg met de reclame, helemaal! Met die reclamegelden wordt al deze onzin gefinancierd. Reclame is in zichzelf, en draait geheel op, onzin. Goede programma’s zijn per definitie strijdig met reclame.
  • Af en toe een nieuwsflitsje tussendoor, eventueel in het kader van Ranking the news: xx minuten. Bijna nog erger dan reclame is dit ‘nieuws’ dat als een soort reclame wordt gebracht.
  • Vooraankondigingen van wat ons in het komende halve uur te wachten staat in xx minuten. Omdat je op je favoriete frequentie al zo vaak bent bedrogen, moeten deze cliff-hangers wel verdomd interessant klinken om te blijven luisteren.
  • Voorafgaand aan en volgend op al deze fragmentatiebommetjes hoor je een stekende hoofdpijn veroorzakende jingle of leader. Jingles worden soms gebruikt om tot 90 seconden (anderhalve lange minuten) met ‘niks’ op te vullen; negentig seconden ‘bliblubladabdabwubwub bliblu …’ Voor de tv-leaders werd vaak een compleet fanfareorkest ingehuurd en dat zul je weten ook. Misschien zijn de makers deze herrie na afschaffing herinzetbaar als geluidenvreters, zoals je ook geurvreters hebt.
    Het Jeugdjournaal (voor de tere kinderziel) begint met een leader die even veel oogpijn veroorzaakt als recht tegen de zon inkijken. Kwaadwillend zou je kunnen denken: dit is gesponsord door de fabrikant van Ritalin.
  • Nog zenuwzieker: onder een spreker monteert men een continu, nauwelijks maar toch hoorbaar ‘bliblubladabdabwubwub bliblu …’. Echt ziek.
  • En nog even een goedkoop muzikaal tussendoortje van gelukkig maar vier à vijf minuten.
  • Vaak veel duurder: de columnist. In 500 woorden of in enkele minuten krijgt een min of meer bekende Nederlander de gelegenheid om over een zelf te kiezen onderwerp wat weg te dromen of te raaskallen. Ik moet toegeven: enkelen zijn interessant. Een bijdrage van Westbroek kan variëren van abject tot geestig.
  • De laatste kostenpost: introbabbels in het feitelijke programma. ‘Hoe was je vakantie, wanneer ga je aan je nieuwe praatprogramma beginnen en met welke gasten die wij ook hebben?’
  • Ook Radio 1: sport. 80% van de uren die besteed worden aan sport vind ik nogal zonde van de tijd en dat tikt aan. In mijn blog www Publieke omroep.nl schreef ik:
    Op zater- en zondagmiddag moet je echt niet op Radio 1 zijn. … Als tienjarige vroeg ik mij al voorzichtig af waarom er flinke tijd besteed werd aan het oplezen van de uitslagen ‘vierde klasse regio middenmidzuidtenoosten sjoelbakken’. … Maar ook op werkdagen wordt tijd gevuld met ‘mogelijke’ ‘geruchten’ over de ‘verwachte’ transfer van de masseur van biljartclub X naar club Y. Dan volgt het belangwekkende bericht dat ‘orentrekker’ Deng Zjiou Dong voor de derde track van de regionale kampioenschappen in Opper Volta is uitgeschakeld omdat hij uitgleed tijdens een plaspauze. Tot slot dat misplaatste gezever over dat ‘WIJ het goed hebben gedaan in Verweggistan bij de kampioenschappen fierljeppen. Ja, want die sport zit daar flink in de lift dankzij de Coen Moulijn-foundation die probeert een alternatief te bieden voor opium snuiven.’

Plaats een reactie