?

Entre les Murs

‘Entre les murs’ moet wel een goede film zijn want hij leidde tot een fikse ruzie. Alleen films die wat te zeggen hebben, kunnen dat teweeg brengen. (En ik was weer eens te fel.) De ingre­diënten: een soort VMBO in een moeilijke Parijse wijk; een derde of vierde leerjaar met hun docent Frans, tevens klassenleerkracht. In twee hele uren film beleef je één schooljaar mee. En als ik het goed begrepen heb, spelen de leerlingen en leerkrachten zichzelf 1. Ze doen dat op een volkomen over­tuigende, totaal levensechte manier. Formidabel.

Alles bij elkaar gebeurt er niet eens zo verschrikkelijk veel; het is geen groots drama. Docent François is deel van het systeem en valt zijn leerlingen dus ook lastig met de ‘sub­jonc­tive parfait’. Maar hij is tenminste bereid om af en toe naar ze te luisteren, om met hen in discussie te gaan. Een brutale opmerking wordt niet meteen vergolden. Hij krijgt zijn leer­lingen zelfs zover dat ze hun schild laten zakken en iets over zichzelf op papier zetten, onder (Franse) woorden brengen. Langzamerhand groeit er een veiliger sfeer in de klas. Een leer­ling die zichzelf kwetsbaar opstelt, wordt door de klasgenoten niet meer meteen genade­loos afge­maakt. In het mooiste educatieve en pedagogische moment zie je dat zelfs de grootste boef, Souleyman, trots is op zijn schoolprestatie en maken de domste blondjes zich zorgen over correcte spelling.
Er zijn ook mindere momenten. Omdat François niet met ijzeren hand regeert, ventileren de leerlingen alle schoolse ongenoegens bij hem. En je ziet hem in de fout gaan. François krijgt het aan de stok met Souleyman, geeft hem van onder uit de zak. Esmeralda, de haaibaai van de klas, maakt van de gelegenheid gebruik om die knul voor schut te zetten. François laat dit gebeuren, hij laat haar ermee weg­komen. Ander moment: hij forceert een ‘Het spijt me dat ik brutaal tegen u geweest ben.’ van een meisje. Ze meent er natuurlijk helemaal niks van en laat dat weten ook.

Dit sprookje kan en mag niet goed aflopen. Het is per slot van rekening een film met een boodschap.
De klassenvertegenwoordigers Esmeralda en Juliette (?), een domme brunette, zijn aanwezig bij de rapportbespreking (wat een merkwaardige gewoonte). Ze misdra­gen zich daar in redelijke mate maar het schoolteam doet alsof de neus bloedt. Er wordt geklaagd over die ‘rotjongen’: slechte prestaties en slecht gedrag. François geeft toe dat hij ‘beperkt’ is in zijn mogelijkheden maar dat er best wat het hem te beginnen valt, als je hem maar goed aanpakt.
In de volgende klassenscene ontploft een leerling: zijn cijfer voor … is gezakt van 7,5 naar 6,75. De klassenvertegenwoordigers hebben klaarblijkelijk uit de school geklapt. François spreekt ze erop aan. Esmeralda gaat in de aanval: “En hij heeft jou (Souleyman) beledigd. Hij schold je uit voor ‘beperkt’.” Grote opwinding. François tegen de dames: “Jullie gedroegen je nogal als snol.” 2 “Wat! Noemt u mij een hoer? Dat is respectloos.” Nog grotere opwinding. Souleyman stampt de klas uit en mept daarbij met zijn tas per ongeluk (echt per ongeluk) tegen het hoofd van een meisje: bloed. Het vervolg: Souleyman moet naar de directeur, komt voor de tuchtraad en wordt uiteindelijk van school gestuurd. François blijft proberen om de zaak te sussen en blijft het opnemen voor Souleyman. Wat hem toch vooral verweten wordt, is dat hij het s-woord heeft gebezigd. Voor de rest van zijn optre­den hebben de schoolleiding, collega’s en ouders bar weinig belangstelling. Het valt me nog mee dat hij daarom niet werd geschorst. Nog verbazingwekkender is dat de twee dames, de aanstichters van alle narigheid, geheel buiten schot blijven.
In de slotscene deelt François de rapporten uit. Vrolijkheid alom. Maar Esmeralda haalt nog even uit. Ze heeft ‘De Staat’ van Plato gelezen, toch geen boek voor een ‘snolletje’ … Tot zover de film.

Het was alsof ik mezelf bezig zag. Ik ben slechts bij tijd en wijle invaller op basis­scholen. De oudste leerlingen zijn dus hoogstens twaalf of dertien jaar.
Toch is alles in de film zo herkenbaar: de identieke groepsmechanismes, de smoe­zen, de trucs. Nog j.l. donderdag heb ik er met volle teugen van kunnen genieten. Geen VMBO, niks grote stad met achterstandswijken: gewoon een groep 6 van een Overijssel dorpsschooltje. De mannetjes waren al redelijke experts in zieken. Het kan zijn dat het me die dag lukte om er een goede draai aan te hebben gegeven.
En mijn Freinet-hart sprong open bij dat ene moment in ‘Entre les Murs’, dat moment van betrokkenheid van de leerlingen; als de leerlingen werken aan hun zelfportret. Stop toch met onderwijs als het de kandidaten geen reet kan schelen; als ze de pest hebben aan het aan hun ‘gegeven’ onderwijs. Dat is onwijs.

Bekijk de trailer op YouTube: Entre les Murs.

————–
1 (Mijn eerste blog-voetnoot.) Dit bleek toch niet helemaal waar. François speelt wel zichzelf maar wie de leerlingen doen, is me (nog) niet helemaal duidelijk.
2 François gebruikt het woord ‘pétasse’, afkomstig van het werkwoord ‘péter’. ‘Péter’ wordt meestal vertaald met ‘breken’, ‘knappen’, ‘knetteren’ maar ook met ‘winden laten’. ‘Pétasse’ komt in het Prisma woordenboek van 1993 niet voor; wel in een Van Goor woordenboek van rond 1950. Tsja, wat zegt dat … In Van Goor wordt het vertaald met ‘niese’, Bargoens voor meisje of vrouw, maar ook met ‘diarrhee’. Google vertaalt het met ‘teef’ en in Franse webdictionnaires vind je ‘prostitué’ en ‘femme vulgaire’.

Plaats een reactie