?

Computersentiment

Weer eens een blog zonder enige importantie en zowaar twaalf A4-tjes lang. Allemaal alleen leuk voor mezelf. Met dit keer ongewoon veel plaatjes.

Het verhaal maakt in ieder geval een ding duidelijk: dat het hard gaat in compu­ter­land, vooral met de hardware. Van 64 Kb intern geheugen naar 192 Gb, van 4,7 MHz processors naar 3,4 GHz en van single sided 5,25″ diskettes van 180 Kb naar memorysticks van 256 Gb. Over 25 jaar glimlachen we (als ik dat mee mag maken) waarschijnlijk bij deze nu ontzag­wekkende waarden. Wat weten we dan nog van onderwerpen die nu in de belangstelling staan. De rol van de sociale media met Twitteren, Hyves en Facebook. De regelmatige relle­tjes in verband met privacy (KPN doet aan DPI) en WikiLeaks. Een historicus beweerde dat er van de 20e eeuw en verder minder zal beklijven dan alle eeuwen daarvoor want alle digitale data zullen verdampen, vervagen en incompatible worden.
Andere zaken zijn (bijna) stil blijven staan: met de tekstverwerker schrijven we nog steeds Nederlands, in een spreadsheet is 1+2 gewoon 3, de regels voor normalisatie van een data­base zijn niet veranderd en de computer werkt nog altijd binair. Wel zijn we zo’n vijftien applicatieversies verder. En er zijn allerlei soorten programma’s bijgekomen.

Terug naar het particuliere sentiment. Hier volgt mijn computerhistorie, groten­deels aan de hand van ‘banen’.

1 Eerste kennismaking

De eerste kennismaking met het feno­meen microcomputer?
Ik gok: Epe, 1984, de Commodore 64 bij Stilema (STichting LEven Met een Aan­passing). Ik kan me niet herin­neren eerder aan of achter een toetsenbord te hebben gezeten. Heel misschien op het kantoor van de SSCW (Stichting Sociaal Cul­tu­reel Werk) maar ik vermoed eerder dat daar een elektrische typmachine stond.

Bij Stilema kon je gratis en voor niks ‘vrij klungelen’, geheel zonder cursus of begeleiding. Er was vast wel een instructieboekje en zeer waarschijnlijk heb ik zelf iets opgeduikeld. Verder geen tapejes, joystick of muis, geen monitor maar een (oude) televisie.

Geen cassettebandje dus ik moest 45 minuten code kloppen alvorens het ping­pongspelletje te kunnen spelen. Uiteindelijk ben ik wel gekomen tot en met de peeks, pokes en sprites.

Ik geloof niet dat ik er erg gelukkig van werd of ervan onder de indruk raakte. Ook Hobby­scoop deed me niks. “Uitzending na tien seconden …” waarna een boel gekraak en gepiep volgde. De bits en bytes vlogen je letterlijk om de oren.

Een nog oudere herinnering plopt nu ineens op: oom Dick werkte op het hoofd­kan­toor of logistiek centrum van Schuitema (C1000); met een computer! Daardoor geïnspireerd heb ik, als tiener, een halve poging gedaan om iets van programmeren te leren of van binair rekenen dan. Had ik toen maar doorge­zet ;‑(.

2 Qmar

Qmar bracht twee jaar later het ‘geluk bij een ongeluk’. Ik was al een jaar of vijf werkloos. Die ‘loze jaren’ had ik zo zinvol en aangenaam mogelijk ingevuld met uitvoerend vader­schap, vrijwilligerswerk, een ecowinkel runnen en hulpboer spelen. Een poging om het onderwijzer­­schap weer op te pakken, was mislukt. Soms verdiende ik een centje bij met een cursus voor de SSCW.

Het arbeidsbureau, zoals dat toen heette, bood me een cursus aan; een opleiding van een half jaar bij Qmar in Beekbergen. Doelgroep: werkloze onderwijzers; doel: dat die course­ware­program­meur zouden worden. Dat vak had toekomst. Ondanks mijn te hoge leeftijd (35) kwam ik door de selectieprocedure.

Eerst een paar ‘niet-ter-computerzake-doende’ herinneringen. Misschien dat een van de betrokkenen van toen dit ooit leest.

  • Ton en Adèle Kunneman, Peter Kunneman, Anton Chen.
  • Dagelijks meerijden met Sylvia Hof uit Wapenveld.
  • Andere namen zijn Erik Bijsterbos, Miranda van Laar, Gerda van Norden, Roy en Rick …, Sandro …
  • Kinderen en partner zijn een keer op bezoek gekomen.
  • Hartje zomer een emmer vol aardbeien mee van de bedjes van Ed en Mieke. Opgesnoept vanuit (schone) metalen asbakken.
  • Een half jaar lang werkdagelijks met zes (?) draagbare computers van kantoor naar parochiegebouwtje en terug. Ze hebben het allemaal overleefd.

Van de eerste week herinner ik me de ernstige twijfel, de gedachte dat ik (weer eens) een verkeerde keuze had gemaakt. Een schoon scherm de ene keer met ‘cls’, dan met ‘clear’, ‘screen1’ of op weer een andere manier. Ik snapte er wei­nig van; ik vond het niet leuk. En net als bij de Commodore: waartoe dient al dat ‘gepriegel’?

Toch moet ik binnen een maand ‘om’ zijn gegaan. Ik heb veel goede herin­ner­ingen aan die opleiding.

2.1 Hardware

Ze hadden flink uitgepakt, de Kunnemans. We konden beschikken over vier (?) draagbare Sanyo’s met 9 inch kleurenschermpje (80 tekens bij 20 regels zoals de ponskaart) en twee 360 Kb diskettestations plus twee draagbare amberschermige IBM’s met harde schijf. Alle voorzien van een Intel 8086 op 4,7 MHz!

 

Van printers kan ik me niks herinneren. Op het Qmar-kantoor stonden Kaypro’s met CPM. Je kon langs de metalen behuizing naar binnen kijken.

2.2 Software

2.2.1 Besturingssysteem

Misschien zijn we nog begonnen met MS-DOS 2.2 maar het werd al snel 3.0 en 3.1. Op de Sanyo’s zal het PC DOS zijn geweest of net andersom.

Na verloop van tijd kende ik alle commando’s, intern en extern, met alle switches, uit het hoofd. In plaats van schaapjes tellen, repeteerde ik: ‘DIR *.* /w … /o … /p …’, ‘DIR *.txt /o > Teksten.txt’. Heftige dingen waren MSDOS.SYS, IO.SYS, COMMAND.COM, CONFIG.SYS en AUTOEXEC.BAT.

Commando’s die nog in mijn vingermotoriek zitten: ‘DIR *.* /o /w’, ‘COPY *.bat c:\oud’, MD, CD, RD en niet te vergeten ‘FORMAT b: /s /v:Project’.

Er staan nog steeds batchfiles op mijn C:-schijf, bijvoorbeeld BACKUPDATA.BAT:

@echo off
cls
echo .
echo Batch maakt xcopy van D:\Data naar F:\Data en …
pause
xcopy D:\data\*.* F:\data /f /h /k /m /r /s /y

Ze zijn niet meer in gebruik.

2.2.2 Tekstverwerker

Veel computeraars herinneren zich WordPerfect maar bij Qmar hadden we WordStar als tekstverwerker. ^KB om te selecteren; vet (^PB) en onderstreept (^PS) afdrukken kon maar het was niet zichtbaar op het scherm. Met punt­comman­do’s als .PA, vooraan de regel, maakte je een nieuwe pagina. En één (zegge 1) lettertype: dat van de printer.

Er bestaat nog een WordStar-site, voor het laatst bijgewerkt op 13 december 2004: www.wordstar.org.

2.2.3 Spreadsheet


VP Planner was een pure kloon van Lotus 1-2-3. Het enige verschil: de menu’s niet boven- maar onderaan het scherm. Volgens mij zijn de makers later nog met succes ge-sued.

Hoe ging kopiëren ook al weer? / eh … Ik vind: /rfc2 geeft cellen valuta­opmaak met twee decimalen. Ik herinner me dat je, in tegen­stelling tot Excel, eerst de opdracht gaf, dan selecteerde met pijltoetsen en afsloot met <Enter>. En het was @SUM(A1..F16) in plaats van =SUM(A1:F16).

Pikant detail: toen ‘het’ met de computer bij me begon te stromen, bleef er één applicatie steken: het spreadsheet. Cruciaal punt was dat ik het ‘achteruit­principe’ (resultaatcel gebruikt waarde in broncel) maar niet vatte. En nu is Excel toch wel mijn sterkste punt.

2.2.4 Database


Van alle oudjes heeft dBaseIII+ het bij mij het langst uitgehouden. Misschien begonnen we met versie II. De programma­diskette in de ene diskdrive, de data in de andere. Toch kan ik er maar weinig van terughalen.

Na ontwerp en de invoer van enige data, was het de uitdaging om een goed menusysteem te programmeren. Interactief werken via het dBase-venster was uiteindelijk geen optie. Het eerste begin van een hoofdmenu:

STORE .F. TO klaarh
DO WHILE .NOT. klaarh
USE bdres index bdres-a, bdres-r
@ 3, 0  SAY “++++++++++-+++++++++-+++++++++-+++++++++”
@ 5,10  SAY”1) Raadplegen.”
* de andere opties
@ 17,10 SAY “9) Naar dBase.&quot
@ 19,10 SAY “0) Terug naar MS-DOS.
@ 21,0  SAY “++++++++++-+++++++++-+++++++++-+++++++++&quot
@ 23,10 SAY “Toets een cijfer in:”
STORE -1 TO keush
DO WHILE keush < 0 .OR. keush > 9
@ 23,31 GET keush PICT “#”
READ
ENDDO
DO CASE
CASE keush = 1
DO bd-menz
* de andere opties
CASE keush = 9 .OR. keush = 0
klaarh = .T.
ENDCASE
ENDDO

Het was mogelijk om tabellen te verbinden met relaties maar ‘normaliseren’ was voor mij een brug te ver. En aan Clipperen ben ik nooit toegekomen.

2.2.5 Tekenpakket

Geweldig – grafisch – PC Paint! En met de muis, dat was me wat. Bij 320×200 pixels waren er op de CGA-videokaart zowaar vier kleuren. Ik vermoed dat het reclameplaatje (links) niet op een eerlijke tekenmanier tot stand gekomen is (toen al gescand). Ik heb namelijk mijn tanden stuk gebeten op het rode Escher-poppetje, rechts. Maar technische tekeningen en schemaatjes lukten best.

 

Hierbij nog twee topstukken van de kinderen, toen ongeveer zeven en tien jaar. Een ervan had zich laten inspireren door een kruissteekpatroon.

2.2.6 Programmeertalen

  • Basic

GWBasic en BasicA waren ‘gratis en voor niks’ beschikbaar maar ik geloof niet dat we er veel mee deden, toen. Wíj hadden PC Pilot.

  • Logo

Was het een leuk speeltje of een volwaardige AI-taal zoals Smalltalk? De ‘turtle graphics’ zijn in ieder geval berucht. De Zuid Afrikaan / Amerikaan Seymour Papert propageerde programmeren voor kinderen. Net zoals van schaken zou je er slim van worden of logische leren denken. Hoe dan ook: ik heb er veel schik aan gehad. Het volgende recursieve program­maatje heeft me vele uren bezig gehouden. Recursief programmeren geeft tot op de dag van vandaag lichte hoofdpijn.

TO DOODLE :N
IF :N  < 5 [FD :N STOP]
DOODLE :N / 3
RT 90 DOODLE :N / 3
LT 90 DOODLE :N / 3
LT 90 DOODLE :N / 3
RT 90 DOODLE :N / 3
END

  • PC Pilot

Hier draaide het om: leren educatieve software te schrijven. De kreten waren CBT = Computer Based Training, CAI = Computer Aided Instruction, Computer Enhanced Learning en ‘auteurstaal’ (een programmeertaal voor leerkrachten en docenten).

PC Pilot, niet te verwarren met het vliegsimulatortijdschrift, was flink anders dan Basic en had extra’s voor flexibele afhandeling van leerlinginvoer. Op de vraag ‘Wat is de hoofdstad van Rusland (toen nog USSR)’ kon je ‘Moskou’ met per positie verschillende tikfouten door de vingers zien: moskou, Moskau, Moscow, Moskouw en dergelijke. En de regelnummers van Basic ontbraken. Mijn uit­trek­selboekje (zie afbeelding hieronder) is blijkbaar te kort door de bocht. Ik kan de draad niet zomaar terugvinden. Zoiets als:

T:tekst   zet tekst op het scherm.
A:           wacht op invoer van de gebruiker.
M:tekst   vergelijkt invoer met toegestane tekst.

Van onze projecten kan ik me, gek genoeg, weinig herinneren. Iets voor Shell, een instructie voor operators. Dat was een serieuze klus maar of het ooit ergens toe geleid geeft …?

Een geheel eigen idee was de kleurenkiezer ‘Pilot Palet’. Met dat programmaatje kon je uit acht kleuren een mooie combinatie voor voor- en achtergrond kiezen plus nog wat schermkarakteristieken. Ja heus, maar ik was er trots op. De reac­tie van partner na de try-out: “Oh, is het al klaar? Wat wil je dat ik zeg?” En een collegacursist had het programma met enkele handelingen onderuit terwijl ik ervan overtuigd was dat het monkey proof was.

Misschien waren we onze tijd vooruit. In het reguliere onderwijs ritselt het nu van computers en educatieve programmaatjes. Misschien deugde de opzet van de training niet of hadden we door moeten pakken door een eigen bedrijf te beginnen. Misschien was het idee van CBT gammel. Ik ben in ieder geval geen courseware­programmeur geworden. En programmerende leerlingen en onder­wijz­ers …

Op het web is er geen enkel plaatje van PC Pilot te vinden.

2.3 Zelf

Mijn eerste eigen computer was een tweedehands draagbare Compaq met groen schermpje. Gevonden nieuwprijs van toen: $ 3.590. Mij kostte hij ƒ 2.000. Bij gebrek aan originele documentatie kreeg ik van InfoProducts in zeemleren kaft gevatte IBM-handleidingen voor DOS en Basic.

Ik heb er zelf heel veel aan versleuteld: een harde schijf van 10 Mb, muis (ƒ 229,80), extra poorten, stillere ventilator, de I8086 vervangen door een V20 en extra intern geheugen (extended of expanded).

 

De Star NL-10 matrixprinter met fanfold papier is jarenlang meegegaan. Volgens mij maakte hij echte staartletters.

Ik raakte al vroeg verslaafd aan PC Tools en Norton Utilities.

2.4 Trainer


Het jaar na mijn eigen training ben ik bevorderd tot docent in dezelfde opleiding, tweede ronde. Mijn vak­ken­­pakket bestond uit WordPerfect en PC Pilot en …

De overstap van WordStar naar WordPerfect 4.2 was de eerste confron­tatie met een grote veran­de­ring in programmatuur. “Alsje­blieft, de installatie­diskettes. Doe je best.”, en daar zat ik voor een leeg, egaal blauw scherm. Want ook nu geen handleiding. Het is me gelukt om de functietoetsen te vinden: <F7> (Afsluiten, Wilt u het document opslaan? J/n), <Shift-F7>, 1 (het hele document afdrukken), <Alt-F3> (het ‘onderwaterscherm’) en <Alt-F4> voor blokken.

 
Weer een stapje verder: WP met menubalk.

Het toetsenbordsjabloon hieronder hoort bij versie 5.1. Voor de Compaq met de functie­toetsen aan de linkerkant maakte ik een eigen sjabloontje. Rechts twee (onleesbare) pagina’s uit mijn onvolprezen uittrekselboekje. Dit voorbeeld betreft WP 5.1 macrocomman­do’s. Ik had een uitgever moeten zoeken, sukkel die ik was.


In deze tijd zal ik voor het eerst Windows 1.0 hebben gestart. Weer iets waar ik niks van begreep, van ‘die vakken op het scherm’. Het was ook niet vooruit te branden.

3 CIOV

De vrijkomende baan bij Qmar ging naar iemand anders. Verder was er 0,0 vraag naar courseware­programmeurs. Het kan zijn dat ik niet voldoende gezocht heb. De bijstand was aanstaande.

Er kwam een telefoontje van de mij onbekende Atse Bos: of ik misschien belang­stelling had voor een trainersfunctie op het Centraal Instituut voor Opleiding en Vorming in Apeldoorn. Hij was op mij attent gemaakt door een van mijn Qmar-cursisten (Atie?).


De politie (rijks toen nog) moest aan de computer. Op het ministerie had men WAAL I, II en III bedacht. WAAL = Werkgroep Automatise­rings­­Activeiten Landgroepen. In fase I was voorzien dat alle landgroepen twee PC’s kregen met een tekstver­wer­ker, een combi-spreadsheet-database en wat hulpprogramma­tuur. Het CIOV zou de kerninstruc­teurs voor de districten opgeleiden en twee systeembeheerders per landgroep. In fase II kwam Progress met een incidentregistratiesysteem dat in fase III landelijk gekoppeld zou worden.

Na het eerste projectjaar kreeg ik een vaste aanstelling, voor het eerst sinds jaren. Vanwege problemen met landelijke (mainframe-)systemen blies de poli­tiek fase II en III af. Zo werd het klimaat geschapen voor de chaos die vandaag de dag nog merkbaar is: enthousiast geworden, gingen alle districten hun eigen weg. Los van alle automatiseringsperikelen fuseerden gemeente- en rijkspolitie tot regiokorpsen. Het vergadercircus waar dit toe leidde, was voor mij reden om mijn heil elders te zoeken.

Ik herinner mij CIOV-directeur Bob van Twillert die werd opgevolgd door Hans de Vos en Ad Berlijn van Olivetti. Kees Kreijenbroek, Kees van Woerkom, Lucille Schreuer en ik vormden het automatiseringsteam, in het tweede jaar nog aan­ge­vuld met René Rijns. Op het minis­terie in Den Haag zetelde Wijnand Kamerling. De beheerder van de VAX mini’s vond al dat pc-gedoe maar niks. Ik vind nog een telefoonlijstje met 90 collega’s.

3.1 Hardware


Het zal een slordige duit hebben gekost: honderden Olivetti’s met 80286 en tape streamer. Spijtig dat het Nederlandse Tulip de klus niet had gekregen. Na de cursus moch­ten de systeembeheerders hun nieuwe spulletjes meenemen: twee pc’s, een NEC matrixprinter (P5, FX80?), een paar doosjes diskettes en vier tapejes.

3.2 Software

De software was een tikkeltje minder spannend dan bij Qmar.
MS-DOS groeide door naar 5.0 en 5.1.
WordPerfect werd versie 5.0 en 5.1.
We hadden Symphony Jr. van Ashton Tate.
Nog niet uitgerold maar al wel in mijn bezit: Progress. Tot mijn spijt is dat het niet geworden, niet bij mij en niet bij de politie.
Het menusysteem kwam van Olivetti en heette MMS.
En er was natuurlijk iets voor de tapestreamer. Op Internet vind ik … EZ-tape van Irwin. Pas op dit moment begrijp ik dat EZ stond voor ‘easy’.

3.3 Trainingen

Ik zal honderden trainingen hebben gegeven. Uitgebreid en tamelijk diepgaand aan de kern­instructeurs, twee weken of langer, drie dagdelen per dag. De systeem­beheerders steeds twee keer vier dagen. En er was nog een vervolg­cursus. Het was bijzonder volk uit alle delen van het land.

De herinneringen aan de theoretische cursussen ‘InformatieVoorziening en Automatisering’ (twaalf dagdelen) is minder plezierig. Het ging over project­or­ga­nisatie, privacywetgeving en ontwikkelmethoden als SDM en ISAC. Tijdens de eerste IVA-cursus klapte ik zelfs dicht. Kees K. heeft me gered. Maar natuurlijk niet verkeerd om hier ook wat van te weten. De cursus was ontwikkeld in samenwerking met Grip uit Groningen.

Ik maakte meerdaagse uitstapjes naar Harlingen en Herkenbosch. Vanwege ruimtegebrek (?) verhuisde de cursuslocatie van de Arnhemseweg naar een soort beautyfarm, een paar kilometer verderop, naar De Wipselberg. Vervelend om te bereiken maar de reiskosten­ver­goeding verdubbelde.

3.4 Zelf

De draagbare Compaq was aan het instorten. Een kwartiertje computeren zonder ventilator zorgde voor smeltschade. Het toch al beperkte beeld “lubberde” uit zodat de statusbalk niet meer zichtbaar was. De capaciteit van de harddisk was zo langzamerhand ontoereikend. Een zoek-en-vervangopdracht in een groot WordPerfectdocument nam minuten in beslag.

De beste koop (prijs * prestatie) vond ik bij Future Computers van ene mijnheer Gandhi. Eerst geld overmaken, dan versturen. Dat laatste heeft weken geduurd. Bij ieder telefoontje zei mijnheer G. dat hij de spullen ‘morgen’ zou versturen. Zo heb ik geleerd dat ‘morgen’ in het Indiaas staat voor ‘over enige tijd’. De spullen kwamen maar … zonder toetsenbord. Zonder ernaar te hoeven vragen, verze­ker­de dhr. G. dat hij het toetsenbord ‘morgen’ zou versturen. Het kwam en omdat hij echt de goedkoopste was, kocht ik er mijn eerste muis en nog meer spulle­tjes.

Mijn CONFIG.SYS en AUTOEXEC.BAT werden steeds ingewikkelder. Met de DesqView Memory Manager pasten steeds meer TSR-programmaatjes in het hoge geheugen. 4DOS was echt stukken mooier dan MS-DOS: krachtiger opdrachten (FFIND = Find File), aliassen, variabelen en rekenen in batchfiles.

Ik speelde Patience, Reversi maar vooral Tetris. Mijn zoon was dol op Alley Cat, Digger en Lazy Larry.

4 Grip

Halverwege 1990 dus weg bij het CIOV, gewoon ontslag genomen. Daardoor ontstond er een gat in de planning, in de uitvoering van cur­sus­sen van het CIOV. Het CIOV benaderde Grip, Grip benaderde mij. En zo kon ik weer naar de Wipsel­berg maar zonder vergade­ringen bij te hoeven wonen. Wel raar na een afscheids­feestje en opsouperen van alle overuren. Ik had het zo niet bedacht en finan­ci­eel was ik slechter af.

Grip was een coöperatie (geweest). Het zat aan de Grote Markt in Groningen, tegenover de Twee Gezusters. Ik ben er niet al te vaak geweest. Ik herinner me Mark Geerts en Marchien van Doorn. Later vind ik nog Reinder Bakker, Henk de Groot en Karin Ploeger.

4.1 Hardware

Alles werd groter in capaciteit, sneller in snelheid en kleiner in omvang.

4.2 Software

De laatste versie van MS-DOS waar ik mee werkte was 6.0. Windows 3.1 nam het stokje over door OS/2 van IBM met handige marketing te verslaan. Multi­tas­king was een zegen!

Bij Grip leerde ik een beetje Novell, mijn eerste kennismaking met lokale netwerken.

Zijn naam weet ik niet meer maar één Griptrainer was vervent voorstander van MS Word. Ik hield de applicaties van Microsoft liefst op afstand. Mijn kennis zat in WordPerfect, Lotus en dBase.

4.3 Zelf

Ik kocht een FiveStar en een inktjet kleurenprinter HP 880C.

De spannendste ontwikkeling was het eerste modem. Zo’n kraak­doos­je op 300 baud. Ik belde in op het FIDO-knooppunt Apeldoorn en bezocht bulletinboards. Program­ma’s waren Kermit en ProComm.

WP stond nog op drie 360 Kb dis­kettes; nieuwe installatiesets be­ston­den uit 20 1,2 DD-diskettes.

Het mooiste spel dat ik zelf speelde was Flight Simulator. Ik heb 0 (nul) be­hou­den landingen op mijn naam staan.

5 Op eigen wieken

In de eerste IT-crisis ging Grip, Kerst 1992, failliet. Enkele mensen konden verder bij Defacto maar ik was terug bij af. Weer de bijstand in zicht want met mijn arbeidsverleden had ik weinig recht op WW.

Ik weet niet meer hoe het zo gekomen is maar mijn eerste klus als zelfstandige was het maken van examenvragen maken voor een ROI. “Wat betekent TSR?” a) Total System Reset, b) … Volgens mij moest het gaan over datacommunicatie.

De doorbraak kwam in november ’93 met een telefoontje van Ron den Breems. Of ik a.s. woensdag en donderdag voor Compu’Train een cursus Excel kon ver­zor­gen op hun vestiging in Den Haag. En het moest goed want de ene cursist was een hoge ome. Misschien ‘leende’ ik Excel van de SSCW; ik weet het niet meer. Het was peentjes zweten, de voorbereiding en de uitvoering, maar het is goed gekomen gezien de hoge score.

De persoonlijke kennismaking met Ron en directeur Joop Aarts volgde een paar dagen later op hun hoofdvestiging in Hoog Catharijne. Ik ging de deur uit met meer trainingen in de agenda en de opdracht om voor Harry Lemmens een cursusboek te schrijven, over Windows 3.1 denk ik. Het was mijn eerste boek in Word 3.1 en dat werd een regelrechte opmaak­ramp, na al die jaren WordPerfect.

5.1 Hardware

In het hele land en onder alle omstandigheden inzetbaar, vele uren in het OV dus aan de laptop. Inmiddels ben ik met de derde bezig. Het waren achtereenvolgens een Toshiba Satellite 220 met interne voeding, een Compaq Armada e500 en een HP Compaq nc6220. Zo langzamerhand vraag ik me af of ik verder ga met lap­tops. Flexibele alternatieven zijn memorysticks en de USB harddisk (bootable en met alle software). Of nog een stapje verder: alle data op de site.

Office 2007 en 2010 staan op de desktop, een MSI …

HP Photosmart C6280 All-in-One: een mooie naam voor een mooi apparaat. Zoals de Hoover die klopte, veegde en zoog: hij print, scant en kopieert; zo nodig in kleur. Het hele faxen heb ik gewoon overgeslagen.

Een Cisco Linksys hub knoopt en straalt alles aan elkaar, tot en met de laptop van partner. Een impressie van het werkhok …

 

In de loop van de jaren heb ik drie mobielen versleten: een Philips en twee Nokia’s. Mijn 9300 kocht ik in 2005 en het was toen het absolute paradepaardje. Als een van de eerste kon ik het mee mailen en internetten. Met een kleine uitbreiding was het zelfs een navigator. (Partner: “Ik heb iemand aan de telefoon. Iets over een Tommy-Tommy.”) Alleen een came­raatje ontbrak. Anno 2014: het ding wil maar niet stuk gaan, ondanks diverse stuiters op een stenen vloer.

ComputerTelefoonPhilips01 ComputerTelefoonNokia921003ComputerTelefoonNokia930003contacts

Met dat Philipsding was ik het omgekeerde van een early adapter. Maar ik ging er wel meteen mijn best op doen. RTFM dus ik las alles. De eerste instructie: lees de hele hand­leiding alvorens de telefoon in te schakelen … Echt waar: eerst 150 pagina’s A5 met braltekst doorworstelen zonder een knopje aan te raken? Tweede in-structie: plaats een geladen accu in de houder. Maar … de accu is leeg en wordt middels de oplader van de telefoon op sterkte gebracht. Uiteindelijk bleven er twee of drie dingen om nog eens na te vragen in de winkel. Voor de deur bracht ik mijn telefoon in stelling, precies op het punt waar ik de hand­lei­ding even niet kon volgen. De jongeman grist het telefoontje uit mijn handen en drukt op een paar knopjes. “Wat is uw PIN?” Tsja. Hij weer klik-druk-klik. “Er zijn nog geen vaste voor­keurs­nummers ingevoerd.” Om den drommel wel maar hij had ze gewist! Ik heb de baas erbij laten komen en zonder blikken of blozen koos hij de kant van de belhamel. Ik ben nooit meer naar die winkel gegaan. De Nokia’s kocht in Harderwijk bij Overhoff.

5.2 Software

Open source is machtig mooi maar bij mij is het (bijna) alles Microsoft wat de klok slaat.

5.2.1 Office 95 – 97 – 2000 – 2003

Over Office 2007 en 2010 heb ik al een verhaaltje geschreven.

Office t/m 2003 was en is goed maar natuurlijk ook niet ideaal. Mijn grote voordeel is dat ik de programma’s (Word, Excel, PowerPoint, Access en Outlook) ‘blind’ kan bedienen in het Nederlands en het Engels. ‘Extra- Brieven en verzend­lijsten-Enveloppen en etiketten-Verzender weglaten’ of ‘Tools-Letters and Mailings-Envelopes and Labels-Omit …’, het maakt niet uit.

Zelfs ik zag een aantal missers en gemiste kansen in de oude versies. Een paar ergernisjes:

  • Office in z’n geheel

Twee algemene klachten: 1) Die werkelijk belachelijke instelling die voor ver­min­kte menu’s en werkbalken zorgt. Ik weet heus wel dat dat uit kan maar toch. En 2) de Help waarin je soms menu-items of benamingen in vensters (pure trefwoorden) niet eens kunt vinden.

  • Excel

Weer twee moppers: 1) Tot en met versie 5.0 was er zo’n heerlijk makkelijke manier om functies te nesten. Gewoon een klikje op de [ƒx] knop in het venster Functie plakken, je geneste functie maken en op [OK] klikken. Het is niet meer. En 2) de Nederlandse namen van sommige functies … DEEL voor MID kan maar het zou zomaar iets met delen van doen kunnen hebben.

  • Word

In grote documenten blijft de automatische nummering om de een of andere reden een gedoe. Voor je het weet heb je te maken met verschillende ‘soorten’ van nummering.

  • PowerPoint

Het verplaatsen van dia’s in een grote aangepaste voorstelling is een crime. De dia moet stap voor stap opgeschoven worden.

5.2.2 Internet

Na de doorbraak van de PC en daarna van lokale netwerken is Internet dé gróte révolutie.

  • Mail

Mail heeft mijn wederhelft aan het dagelijks computeren gekregen. Dat zegt genoeg over de overtuigingskracht van deze vorm van computergebruik.

  • Websites

Sinds oktober 2007 draag ik een bescheiden websteentje bij met deze site. Ik vind het telkens weer onvoorstelbaar wat ik tegenkom, wat ik daar kan vinden; zowel in positieve als in negatieve zin. Zoekmachines als Google spelen hierin natuurlijk een cruciale rol. Twee positieve voorbeelden: 1) een flink aantal plaat­jes in dit verhaal komen van internet en 2) Zoonlief heeft het historisch ar­chief van De Groene online gezet. Negatief: al het gore gebral van Wilders­fans.

  • Elektronisch bankieren

De Waarheid kon je als laatste tijdschrift aan de deur betalen. Enkele huurders brachten nog heel lang de huur in contanten bij pa. Ik begon bij de Gemeente Giro Amsterdam. Dat werd via PCGD dus de Postbank en daar ben ik gaan Giro­tellen. Na de overname door ING en de krediet- en bankencrisis ben ik uit nijd overgestapt naar de ASN. Daar betaal je alleen via het web.

  • Sociale media

Ik ben er nog niet aan toe en misschien, eigenlijk wil ik het ook helemaal niet. Ik hou namelijk niet van leeg geleuter. Ik heb wel degelijk accounts maar ik Twit­ter, Facebook, LinkedIn en MSN niet. De maatschappelijke invloed schijnt echter niet te ontkennen en misschien zie ik het verkeerd. Ooit zag ik niks in Word, de Outlookagenda leek me overbodig en waarom zou ik mobiel gaan bellen?

  • Skype

DPI (Deep Packet Inspection) door KPN is het laatste relletje in computerprivacy­land. Ze zullen mijn pakketjes ook tegengekomen zijn.

  • Google Maps is mooi en makkelijk.

5.2.3 Geluid en beeld

Veel muziekfavorieten staan inmiddels op de harde schijf. Meest beluisterd: Bach, Vivaldi en Canto Ostinato in de categorie klassiek en toch wel Soft Machine 3 in de pop. En wat niet op schijf staat, valt vaak te halen bij Spotify. Daar vond ik ‘verloren’ muziek zoals Focus 3, Sjostakovitsj en het Gitaarconcert van Aran­ju­ez. Mijn zoon bracht, met ster, Stetson in.

Voor mijn eigen site heb ik meer dan 2.000 foto’s, plaatjes en scans klaarstaan. Films hoeven voor mij niet zo. Die bekijk ik liever op de tv.

Gaat geur nog komen? Gaat gevoel komen? Pas dan is porno compleet ;-).

5.3 Trainingen

5.3.1 Pakketten

  • MS-DOS werd Windows.
  • WordPerfect werd Word.
  • Lotus 123 werd Excel.
  • PowerPoint en Outlook kwamen.
  • Access was een taaie maar verving uiteindelijk dBaseIII+.
  • Object georiënteerd VBA was wennen maar is nu helemaal kat in’t bakkie.
  • Visio kwam.
  • SQL; niet de server maar wel de taal.
  • SharePoint mislukte.
 

5.3.2 Klussen en klanten

De meeste inkomsten kwamen uit trainingen, voor De Computerij, Compu’Train, Kelly (later Haaglanden), ACM, Kuipers, Randstad, Qube, Teelen, Hascom Op­lei­dingen, Via Educa, later Centric en een paar eigen klanten. De meeste opleiders zijn ermee gestopt. Er was een groot project in Groningen voor het NIBO: een gesimuleerde onderneming, meerijden met Theo van Niemwegen die dagelijks Arnhem-Groningen kachelde.

Ik maakte Excelmodellen, databases, en Wordhuisstijlen voor diverse bedrijven.
Ik zette de helpdeskpet op bij Deloitte Touche, VROM, Woonstad Rotterdam e.a.
Ik zag vele kantoren, enkele bedrijfshallen en een enkel laboratorium van binnen.

Ik reisde naar Aalsmeer, Aberdeen, Alkmaar, Almere, Almelo, Amersfoort, Amstelveen, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Assen, Beekbergen, Beilen, Botlek, Boxmeer, Breda, Capelle a/d IJssel, Culemborg, Dalfsen, De Bilt, Dedemsvaart, Delft, Den Bosch, Den Haag, Deventer, Diemen, Doetinchem, Dordrecht, Drie­ber­gen, Drachten, Ede, Eindhoven, Enschede, Epe, Geldermalsen, Geleen, Goes, Groningen, Haarlem, Harderwijk, Haren, Hasselt (België, april 1994), Hattem, Heerde, Hengelo, Hilversum, Hoenderloo, Hoevelaken, Hoofddorp, Hoorn, Hooger­heide, IJsselstein, Kinderdijk, Leeuwarden, Leiden, Lemmer, Maarssen, Maastricht, Meppel, Nieuwegein, Nieuwleusen, Nunspeet, Odijk, Oene, Ommen, Putten, Rijswijk, Rotterdam, Schiedam, Schiphol, Schoonebeek, Schoonrewoerd, Sittard, Son en Breugel, Tiel, Tynaarlo, Utrecht, Uithoorn, Venlo, Vlaardingen, Waardenburg, Waddinxveen, Wageningen, Weesp, Windesheim, Woerden, Wijchen, Zeist, Zoetermeer, Zoeterwoude, Zutphen en Zwolle.

Ik trainde allerlei soorten van administratievelingen, rechters, medici, techneu­ten, statistici, scheepsbouwers, chemici, reclamejongens en -meiden, de Tweede Kamerfractie van de SP en een bovenbazin van ABN-AMRO. De topvijf raarste cursisten staan beschreven in een oude blog De cursist is koning.

Ik werkte op alle normale werkdagen en -tijden. Maar ook in de avonden, op zaterdagen (sysops acht keer in Almere van 15-08 t/m 03-10-1998) en zelfs tussen Kerst en oud-en-nieuw. Een enkele keer was het nodig om een nachtje door te halen.

5.3.3 Materiaal

In de loop der jaren is er heel wat uit het toetsenbord gevloeid en uit de printer gerold: mooie, malle en slechte dingen. Cursusboeken over MS-DOS, Word­Per­fect, Windows, Excel, Outlook, VBA en meer. Zie ook alle presentaties en voor­beeld­bestanden op deze site.

Het was altijd een lastige klus: altijd tijdsdruk, zo’n saai boek toch een beetje vlot maken, het zoeken naar evenwicht tussen volledigheid, haalbaarheid en nut voor de doelgroep, bij ieder onderwerp een zinvolle opdracht. Een boek schrijven zonder spelfouten … niet te doen. Ik ben wel eens, meermalen en heftig, uit de cursusboekbocht gevlogen.

Waar ik mij altijd over verbaasd heb, zelfs aan geërgerd, waren de idiote schrijf­sels van Heijke. Stuiterend van de fouten, ook in de opdrachten. En bizar in taal: “Een huisstijl, en ook het automatiseren daar van, dient om het gemak te dienen en zal dus altijd de touwtjes in handen moeten houden, ook als het fout gaat.” Lees eventueel Computerboeken en computercursusboeken.

Mijn meesterstuk: in enkele weken schreef ik een boek voor Edu’Actief: Winkel­au­tomatisering (Deelkwalificatie 404). Het geld is opgestreken door de contact­per­soon bij Sybex, de ploert (juni en juli 1998).

5.3.4 Trends

Om de waarheid te zeggen: het is er sinds mijn start als zzp’er, om verschillende redenen, niet leuker op geworden. Terwijl je toch hoopt dat de wereld erop vooruit gaat, niet?

Veel kleine, leuke opleiders werden opgeslokt of gingen failliet. Compu’Train groeide uit zijn voegen. Het was een heel sympathiek bedrijf waarvoor het prettig werken was. Nu … ach, de meeste mensen daar zijn net zo aardig als vroeger maar die fijne sfeer is weg.

De economische crisis (met dank aan de Amerikanen) laat zich voelen: minder opdrachten, minder cursussen en druk op de tarieven.

Ik vind dat de kwaliteit van veel trainingen sterk gedevalueerd is. Als, niet heel erg zinnig voorbeeld: ooit werd er in een DOS-cursus uitgebreid aandacht be­steed aan de directory­structuur, aan het kopiëren of verplaatsen van bestanden. Tegenwoordig moeten mensen dat zelf maar uitzoeken. Gevolg: chaos op de schijf.

 
Naschrift 2015
Met de trainingen en cursussen is het zo goed als over. Compu’Train werd opgeslokt door het NCOI en werd daarmee waaibomenhout. Of ik maar even 30% wilde zakken met mijn tarief. Centric … Ik weet het niet. Met de *Stertrainingen – waar ik honderden en veel meer uren in stak – is het nooit wat geworden. Echt jammer; voor mij, voor cursisten en ook voor de opleiders. Ik maakte zelf hard- en waaibomenhout van enkele ontwikkelklus-sen. Mijn standaardgrapje: ik ben nu zzw’er: zelfstandige zonder werk. Het zij zo, een soort vroegpensioen.
Met hard- en software werd het ook rustig(er). Mijn huidige ‘werkplaats’ bestaat uit:

  • Een Lenovo W520 laptop (dank aan M) met een Intel i7 op 2,3 GHz en 8 GB intern geheugen. Maar nog niet met een SSD. Het geval is te starten met een vingerveegje.
  • Een Brother MFC-J4620DW printer (dank aan M) verving de uiteindelijk totaal getroebleerde HP Photosmart (a.g.v. lekkage van een goedkope cartridge).
  • Na 30 telefoontjes en vier afspraken heb ik nu een fantastische FRITZ!Box 7490 (dank aan M) van XS4All op de glasvezel van CAI Harderwijk. Geweldig, snel en comfortabel. Aanvankelijk wilde ik per se dat de glasve-zelkabel werd doorgetrokken naar mijn werkhok. Wat een onnozelheid want wifi is echt snel genoeg. Maar best slim daarentegen: volgens mezelf was ik degene die XS4All op het Harderwijker glasvezelspoor heeft gezet.
  • Eindelijk kan ik een echte back-up maken op mijn USB 3 Western Digital disk van 2 TB.
  • Na lang ‘hakken in het zand’ ben ik overgegaan naar Office 2010 met het Lint in plaats van menu- en werk-balken. Cursusgrapje: “Die strook bovenaan heet ‘het Lint’ …omdat gebruikers ervan door het lint gaan.
  • Onlangs verving ik Windows versie dinges door Windows 10. Tsja, ik weet nog niet wat ik er echt wijzer van geworden ben. Het nieuwe menu Start (met de tegeltjes) was wennen.
  • Recent (november 2015) heb ik Office 2016 geïnstalleerd (met dank aan buurman Marc). Office … Word, Excel, PowerPoint, Access, Outlook, Visio, Project, Publisher, OneNote en inmiddels meer opgeslokte apps: bv. Skype.
  • Ik vond al best veel moois:
    • Nieuwe grafieksoorten.
    • Nieuwe Excel-functies.
  • Maar ook grootste stupiditeiten. Totaal verbijsterend dat MS dit soort mega missers begaat.
    • Alles ziet er flets wittig uit (of grauwgrijs) en ‘Kleurrijk’ bevalt me ook niet echt.
    • De knopjes in de ‘Werkbalk snelle toegang’ hebben één hele centimeter tussenruimte.
    • De Taakbalk van Outlook kan maximaal maar één maand in het kalendertje tonen.

    Het schijnt dat een deel van deze klunzigheid al in Office 2013 begonnen is.

One Response to “Computersentiment”

  1. Lex Zwetsloot Says:

    Hoi Frans,

    Erg leuk om te lezen, dit verhaal. Ik had deze week wat oudere cursisten in Eindhoven en we hebben in de pauzes heel wat computermemories (geen RAM) opgehaald. Ik moest ineens denken aan je website/blog en vandaar dat ik vanmiddag even heb rondgebrowsed. Heel veel herkenbaars, natuurlijk omdat ook mijn computerhistorie teruggaat to ongeveer 1983 (ZX Spectrum) en 1996 (Begin aanstelling bij Compu’Train).

    Hoop je gauw weer eens te zien!

    Vriendelijke groet,

    Lex Zwetsloot

Plaats een reactie